Jak ocenić diapozytyw

Oglądanie i ocenianie przezrocza z konieczności na tle okna, albo pod światło lampy biurowej czy jeszcze gorszych do tego celu świetlówek, jest nieporozumieniem!

To czy jakaś fotografia podoba się, czy też nie, to jedna sprawa; to natomiast czy jest ona dobra pod względem technicznym, to sprawa druga. O pierwszej nie będzie tu mowy, o tym zaś w jakich warunkach i w jaki sposób ocenić jakość techniczną diapozytywu, sprawę bardzo istotną jeśli slajd będzie kierowany do druku, warto wiedzieć aby uniknąć - kosztownych często - rozczarowań.

Właściwe światło

Fotograf szanujący swoją pracę, swoje nazwisko oraz traktujący poważnie klienta, jeśli ma zademonstrować swoje przezrocza, przynosi z sobą podświetlarkę, chyba, że współpracują od dawna i wie, że klient na pewno ją posiada.

Oglądanie i ocenianie przezrocza z konieczności na tle okna, albo pod światło lampy biurowej czy jeszcze gorszych do tego celu świetlówek, jest nieporozumieniem! Światło za oknem jest bardzo różne: zależy od pory roku i pory dnia, od tego czy niebo jest zachmurzone i jakie to są chmury, od tego czy niebo jest bezchmurne i na którą stronę świata wychodzą okna i czy jest akurat rano, przed południem, w południe, po południu, czy wieczorem... Gdy jednak po niebie wędrują chmury pędzone wiatrem, natężenie światła a także jego barwa zmieniają się co chwila. Jak w takich warunkach można ocenić kolory diapozytywu?

Przezrocze "oceniane" na tle niebieskiego nieba jest prześwietlanie niebieskim światłem, które fałszuje obraz. Diapozytyw "oceniany" w świetle lampy ze zwykłą żarówką będzie zabarwiony jej bardzo ciepłym, żółto-pomarańczowym światłem. "Oceniany" w świetle świetlówki może zostać zabarwiony na różowo, albo na zielono, albo na inny jeszcze kolor, ponieważ świetlówki dają bardzo różne światło w zależności od rodzaju.

Kolor światła do oceny przezroczy ma znaczenie zasadnicze. Temperatura barwy światła ma wynosić 6000 Kelwinów. Takie światło lub bliskie dają podświetlarki produkowane specjalnie do oceny kolorowych diapozytywów.

Spór - do jakiego wcale nie rzadko dochodzi - czy przezrocze, na przykład reprodukcja obrazu, ma dobre barwy czy też ma jakieś przekłamania barw rzeczywistych, jest zupełnie bezprzedmiotowy, jeśli diapozytyw nie jest oceniany w przewidzianym do takiej oceny świetle.

W przypadku reprodukcji fotografujący powinien umieścić obok fotografowanego obrazu dostatecznie dużą tablicę z kolorami kontrolnymi, niezbędną dla prawidłowego zeskanowania diapozytywu. No i to co nie zawsze jest oczywiste: reprodukcji przeznaczonych do publikacji w druku nie wykonuje się na negatywie.

Jeżeli trzeba będzie wydrukować dwa przezrocza przedstawiające ten sam obiekt ale w różnych ujęciach, warto je ze sobą skonfrontować układając na podświetlarce obok siebie. Różnice w barwach - jeśli będą takie różnice - łatwo wtedy zauważyć. Ale tu od razu ważna uwaga: te różnice w kolorach mogą być i dość często są błędem, ale mogą też być wynikiem zmiany barwy oświetlenia, jeśli na przykład jedna fotografia wykonana została w południe a druga po południu. W fotografiach architektury takie różnice występują i doświadczony fotograf wykorzystuje je świadomie do bardziej interesującego zaprezentowania fotografowanego obiektu, który w różnych porach dnia, w różnych oświetleniach zmienia swój wygląd.

Ocena ostrości

Trzeba, postępując dalej w ocenie przezroczy, sprawdzić czy to, co na fotografii ma być przedstawione "ostro" jest takie na przezroczu. Jeżeli z założenia wszystko ma być ostre, trzeba skontrolować całe przezrocze, nie tylko w środku, ale także w czterech rogach obrazu. W rogach obrazu najlepiej poznać jakość użytego obiektywu.

Znacznie trudniej ocenić miniaturowe przezrocze z aparatu małoobrazkowego od dużego, wykonanego wielkoformatową kamerą i dlatego trzeba mu poświęcić więcej uwagi. Przy ocenie ostrości zarówno małego jak i dużego przezrocza trzeba posłużyć się dobrą lupą. Oceniając ostrość trzeba także zwrócić uwagę na to czy przezrocze nie ma rys, plam, śladów wymacania palcami. Plamy i linie papilarne są szczególnie groźne - niektórych nie sposób usunąć w dalszym procesie przygotowywania fotografii do druku. Lupę także - i to dobrej jakości lupę - powinien przynieść do demonstracji przezroczy, razem z wyświetlarką, fotograf.

Równe naświetlenie kadru

Oceniając całe przezrocze trzeba zwrócić uwagę na to, czy nie jest ono w środku jaśniejsze a im bliżej rogów tym ciemniejsze. Taka wada nierównomierności jest powszechną cechą tanich obiektywów. Wielu fotografów, posługujących się aparatami małoobrazkowymi, dysponuje najnowszymi modelami najlepszych firm światowych ale używa tanich obiektywów innych marek przeznaczonych dla fotoamatorów a to przecież od jakości optyki zależy jakość obrazu! Chcesz wiedzieć co Cię czeka zapytaj nie tylko o markę i model aparatu, ale też o obiektywy jakie będą przy fotografowaniu używane.

Naświetlenie w światłach i cieniach

Sprawa następna: warto przyjrzeć się przez lupę najpierw najjaśniejszym miejscom na przezroczu a także skontrolować co, lub czy cokolwiek widać w miejscach najciemniejszych. Kontrola miejsc najjaśniejszych na diapozytywie jest najważniejsza, ponieważ brak szczegółów w tych miejscach jest stratą bezpowrotną. Jeśli na diapozytywie, przezroczu czy slajdzie - wszystko jedno jak go nazywasz - są miejsca wypalone przez światło tak, że nie widać w nich nic, to nikt i nic już nie pomoże. Nie ma na to sposobu. W druku będzie w tym miejscu plama białego papieru. Nie pomoże najlepszy skaner, ani komputer, ani skanerzysta – diapozytyw nadaje się do kosza.

Kontrolując najjaśniejsze miejsca przezrocza trzeba zwrócić uwagę nie tylko na to czy są tam jakieś szczegóły ale i na to jak one wyglądają. Na przykład: czy jest dobrze widoczna faktura tkaniny lub tylko ledwo widoczny jej ślad na białym kołnierzyku koszuli? Lepiej gdy takie miejsca są nieco zbyt ciemne - bo można je w procesie skanowania rozjaśnić - niż gdy są za jasne i gubią szczegóły.

Zbyt ciemne partie obrazu można natomiast w procesie obróbki komputerowej zeskanowanego przezrocza poprawić - lepiej jednak jeśli nie musi następować duża ingerencja przy przygotowywaniu fotografii do druku.

Dopuszczalny kontrast

Na koniec - choć jest to sprawa, która powinna być omawiana z fotografem na samym początku, przy formułowaniu wymagań technicznych dotyczących zamawianej fotografii - jeszcze jedno: sprawa dopuszczalnego kontrastu całego diapozytywu.

Obiekt fotografowany w studio może być w różny sposób oświetlony. Niezależnie jednak od tego czy oświetlenie jest interesujące czy banalne, powoduje - możliwy do zmierzenia - kontrast. Kontrast fotografii jest zaś nie tylko sprawą estetyki, ale także technologii, kontrast obrazu trzeba bowiem przenieść z przezrocza na papier.

Papiery do druku offsetowego bywają bardzo różne. Dla uproszczenia można je podzielić na trzy kategorie: przeciętnej jakości, dobre i świetne. Na tych najlepszych, na których wykonuje się druki artystyczne, kalendarze firmowe, wysokiej jakości foldery reklamowe, można uzyskać znakomitej jakości reprodukcje fotografii o wysokim kontraście. Wykonując fotografie do druku na najlepszych papierach fotograf może wykorzystać całą rozpiętość tonalną nowoczesnych filmów diapozytywowych. Jeśli jednak fotografie mają być drukowane na papierach przeciętnej jakości, trzeba o tym poinformować fotografa przed rozpoczęciem pracy. Profesjonalista dobrze wyposażony w narzędzia pomiarowe, dysponujący odpowiednimi źródłami światła sztucznego, będzie tak oświetli fotografowany obiekt aby uzyskać możliwie dobry efekt - w druku.

Ostatecznie ważna jest przecież fotografia wydrukowana, ta, która ma oczarować i przysporzyć klientów, a nie pojedynczy egzemplarz oglądany na podświetlarce.

Jak kupować fotografie - poradnik »

Jak ocenić diapozytyw »

Terminologia fotograficzna »